İç Mimar ile Müteahhit İşi Nasıl Paylaşır?

İç mimar ile müteahhit arasındaki iş bölümü nedir?

Alışılmış düzende iç mimar projeyi çizer, müteahhit sahada uygular; iç mimar neyin nasıl görüneceğine, müteahhit onun nasıl inşa edileceğine karar verir. Bu tek düzen değildir: çizen ile uygulayan aynı ekipte de toplanabilir ve iş bölümü o zaman, sorumlulukların kimde olduğu dahil, baştan başka kurulur.

İç mimar malzemeyi, ölçüyü, rengi ve detay çizimini hazırlar; mekanın bütününü tek bir dil altında toplar. Müteahhit ise çizimi sahaya taşır: işçiliği, malzeme siparişini ve şantiye takvimini yönetir. İki rol ayrı kişilerde olduğunda aralarında bir devir teslim vardır; çizim bir tarafta biter, uygulama öbür tarafta başlar.

Bu devir teslimin bir bedeli var. Aynı çizim iki tarafça farklı okunabilir; sahada çıkan bir ölçü farkında karar vermek için iki taraf arasında yazışmak ya da toplanmak gerekir; bir hata çıktığında ise "çizim mi eksikti, uygulama mı yanlıştı" sorusu açık kalır. İyi çalışan iç mimar ve müteahhit ikilileri bunu düzenli toplantılarla yönetir; yine de bu bir koordinasyon yüküdür ve iç mimar müteahhit iş bölümü ne kadar net çizilirse o kadar hafifler.

"Müteahhit" kelimesi burada iki ayrı iş için kullanılabiliyor. Yeni bir yapıda kaba yapıyı kuran müteahhit bir işi yapar; kaba yapı bittikten sonra alçıpan, boya, zemin kaplaması, elektrik ve mekanik gibi ince işleri bitiren taahhüt ise başka bir iştir. İnce işler taahhüdü bu ikincisidir ve bizim üstlendiğimiz iştir.

Biz bu iki rolü ayırmak zorunda kalmıyoruz: iç mimari projeyi çizdiğimiz işte ince işlerin taahhüdünü de üstlenebiliyoruz. Bu iç mimar proje ve uygulama birlikteliğinin kapsamını Genel Taahhüt Hizmetleri sayfasında anlattık; şantiye kurulumu ve iş sağlığı güvenliğinden teslim öncesi testlere kadar uzanıyor.

Çizim ve uygulama ayrıyken ya da tek elde iken kararı kim verir?

Tasarım kararları (malzeme, renk, ölçü, aydınlatma noktası) her iki düzende de iç mimarlık tarafından çıkar; fark, uygulama kararlarının kimde olduğudur. Aşağıdaki tablo, aynı işin iki kurulumunda sorumlulukların nasıl dağıldığını yan yana gösteriyor.

Tablodaki ikinci düzen yalnızca taahhüdümüze giren ince işler için geçerlidir. Kaba yapı başka bir müteahhitteyse tesisat ve kot gibi ortak konularda onunla koordinasyon yine gerekir; tek elde olmak bu koordinasyonu ortadan kaldırmaz, yalnızca çizimle uygulama arasındaki devir teslimi kaldırır.

İç mimar ve müteahhit ne zaman aynı masaya oturur?

Ayrı yürütülen işlerde iç mimar ve müteahhit, kaba inşaat bitmeden önce en az bir kez aynı masaya oturur; tesisat, kanal ve zemin kaplaması kararları bu toplantıda birlikte netleşir.

Bu kararların sırayla değil birlikte verilmesinin nedeni, birbirlerini etkilemeleridir. Kanal güzergahı tavan yüksekliğini, zemin kaplamasının kalınlığı kapı altı kotunu, aydınlatma noktalarının yeri elektrik tesisatının güzergahını belirler. Biri çizimde kararlaştırılıp öbürü sahada sonradan öğrenilirse, tamamlanmış bir yüzeyi yeniden açmak gerekebilir.

Toplantıda genelde şunlar konuşulur: kanalların hangi duvardan ve hangi tavan hizasından geçeceği, zemin kaplamasının hangi kalınlıkta döşeneceği ve bunun kapı altı ile komşu mekan kotlarını nasıl etkilediği, aydınlatma noktalarının hangi sırayla çekileceği. Karar tutanağa ya da çizime işlenir; böylece sahada aynı konu ikinci kez tartışılmaz.

Bu toplantının neden kaba inşaat öncesinde yapıldığını Villada Yerden Isıtma, Klima ve Havalandırma yazımızda da anlatmıştık; o yazı mekanik tarafı, bu yazı iş bölümünü anlatıyor.

Çizim ve ince işler tek elde olduğunda bu toplantı ayrı bir olay olmaktan çıkar: kanal güzergahı da zemin kalınlığı da tasarım aşamasında, uygulamayı yapacak ekibin bilgisiyle çizilir. Kaba yapı başka bir müteahhitteyse onunla ortak karar noktaları yine kalır; yalnızca masadaki taraf sayısı azalır. Böylece çizimdeki kararlar sahada yeniden yorumlanmaz, değişiklik gerektiren bir durum çıkarsa da karar bekletilmez.

Çizimi ve uygulamayı ne zaman ayırmak, ne zaman birleştirmek mantıklıdır?

Çizim ve uygulamayı ayırmak, kaba yapının henüz yükseldiği yeni yapılarda ya da müşterinin kendi güvendiği bir ekibi olduğunda; birleştirmek ise ince işlerin tek muhatapla bitmesi istendiğinde mantıklıdır.

Ayırmanın kazancı bağımsızlıktır: uygulayıcıyı farklı tekliflerle seçebilir, iç mimarı uygulamayı denetleyen ayrı bir göz olarak tutabilirsiniz. Ayırmak, işi yapan taraf ile işi denetleyen tarafın farklı olması demektir; bazı müşteriler bu dengeyi özellikle ister. Bedeli ise önceki bölümlerde anlattığımız devir teslim ve koordinasyon yüküdür.

Birleştirmenin kazancı, anahtar teslim iç mimarlık modelinin vaat ettiği düzendir: bedel ve tarih işe başlamadan yazılır, iş bitmiş halde ve tek muhatapla gelir. Bedeli ise karşılaştırmalı teklif almanın zorlaşması ve kapsamın yazılı olması gerekliliğidir; kapsam büyürse bedel yeniden konuşulur. Bu modelin ayrıntısını Anahtar Teslim İç Mimarlık Nedir? yazısında anlattık.

Bilkent'te bu ikisini birleştirdik: Bilkent Konut Projesinde çizimi de sahadaki uygulamayı da biz yürüttük. Hangisini seçeceğiniz işin ölçeğine, kaba yapının kimde olduğuna ve ne kadar tek muhatap istediğinize bağlıdır; ikisi de doğru yürütülürse iyi sonuç verir. Karar verirken şu soruları sormak işe yarar: kaba yapı kimde, kapsam yazılı mı, teslim tarihi ve bedel işe başlamadan netleşti mi?

Umut GÜRLER, Çankaya Üniversitesi İç Mimarlık mezunu bir iç mimardır; 2009'dan beri (17 yılı aşkın) Ankara'da villa, ofis ve klinik iç mimarlığı yapar, ofisi Cepa Ofis Kule'dedir. Bu yazıdaki örnek, projesini çizip uygulamasını da kendisinin yürüttüğü bir villa projesinden alınmıştır.